Kernprincipe
De staat is een aandeelhouder, niet een weldoener. België bezit een portfolio van ~€20–22 miljard aan federale participaties dat jaarlijks €800 miljoen tot €1 miljard aan dividenden genereert. Maar beheert dit vermogen zonder eigendomsdoctrine, zonder professioneel governancekader, en zonder langetermijnstrategie voor vermogensopbouw. Noorwegen bewijst dat een staat die als professionele aandeelhouder optreedt. Met politieke onafhankelijkheid, transparantie en rendementsdiscipline. Nationaal vermogen kan vermenigvuldigen: het GPFG groeide van nul naar meer dan $2 biljoen in 27 jaar. Singapore's Temasek maakte van S$354 miljoen in 1974 een portfolio van S$434 miljard. Zonder enige politieke inmenging in investeringsbeslissingen. HART kiest voor dit model: de staat als kapitaalkrachtige, professionele belegger die rendement nastreeft voor elke Belg. Geen politieke benoemingen, geen subsidies als vangnet voor slecht management, geen uitverkoop van de kronjuwelen om begrotingsgaten te dichten. Elk staatsbedrijf dat structureel verlieslatend is, wordt geherstructureerd of afgestoten. Elke winst wordt geherinvesteerd om het staatsvermogen te laten groeien.
Feiten en cijfers
| Feit | Cijfer | Bron |
|---|---|---|
| SFPI-FPIM beheerd vermogen | €14 miljard, 184 bedrijven/fondsen, 38 medewerkers | SFPI-FPIM / Eltia |
| SFPI-FPIM nettowinst | €315 miljoen (2024) | SFPI-FPIM jaarverslag |
| Belfius nettowinst | €1,16 miljard (recordjaar 2025) | Belfius jaarverslag 2025 |
| Belfius geschatte waarde | ~€10 miljard (100% staat) | Analisten / RTBF |
| Belfius cumulatief dividend aan staat | ~€4 miljard sinds overname (incl. €945 mln uitzonderlijk in 2025) | Belfius jaarverslagen |
| Geplande privatisering Belfius | 20–25% via private plaatsing, ~€2–2,5 miljard opbrengst | Regeerakkoord / Belga |
| BNP Paribas-belang | ~5,7% (~63 miljoen aandelen, gestegen door inkoop eigen aandelen BNP), waarde ~€5,3 miljard | Reuters / Euronext |
| BNP Paribas jaarlijks dividend | ~€300 miljoen | BNP Paribas dividendbeleid |
| Proximus (53,51% staat) | Koers ~€7, marktwaarde staatsaandeel ~€1,21 miljard | Euronext |
| Proximus dividendverlaging | €1,20 (FY2023) → €0,60 (FY2024–25) → €0,30 beoogd (FY2026) | Proximus investor relations |
| Bpost (51,04% staat) | Koers ~€2,2–2,6 (sterk gedaald van ATH €28,30 in 2018) | Euronext |
| Bpost fraudeschandaal | €75 miljoen provisie overheidscontracten + €299,4 miljoen afschrijving Radial (VS) | Bpost jaarverslag 2024 |
| Ethias (31,66% federaal) | Premies >€3,5 mrd, Solvency II ratio 203% (eind 2025), Fitch A (positief) | Ethias / Fitch |
| NMBS operationeel resultaat | -€1,06 miljard vóór staatscompensatie (2024) | NMBS jaarverslag 2024 |
| NMBS staatscompensatie | €1,229 miljard (2024); samen met Infrabel ~€3,25 miljard | FOD Mobiliteit |
| NMBS stiptheid | 91,7% (2025): beste in 20 jaar | NMBS persberichten |
| NMBS reizigers | 245,1 miljoen (2024) | NMBS jaarverslag 2024 |
| VRT dotatie | ~€258 miljoen (2025), ~60% van totale budget ~€430–450 miljoen | VRT jaarverslag 2023 |
| VRT MAX gebruikers | 54,7% Vlaamse burgers geregistreerd | Mediaspecs / VRT |
| VRT wekelijks bereik | 88,9% van Vlaamse bevolking | VRT jaarverslag 2023 |
| RTBF dotatie | ~€374 miljoen (~77% van budget €483 miljoen) | RTBF financieel verslag 2024 |
| BBC Studios omzet | £2,2 miljard (2024/25), waarvan 77% internationaal | BBC Annual Report |
| BBC verlies publieke dienst | £137 miljoen operationeel tekort (2024/25), ondanks £3,84 mrd licentiegeld | BBC Annual Report 2024/25 |
| Noors GPFG | ~$2,0–2,1 biljoen (eind 2025), 15,1% rendement (2025) | NBIM jaarverslag 2024 |
| Noors GPFG beheerkosten | 0,04% van vermogen | NBIM |
| Noors GPFG begrotingsregel | Max 3% jaarlijkse onttrekking (verwacht reëel rendement) | Noors Ministerie van Financiën |
| Noorse SOE's | 68 bedrijven, NOK 1.319 mrd waarde, >NOK 90 mrd dividend (2024) | Regjeringen.no |
| Temasek (Singapore) | S$434 mrd portefeuille, 14% CAGR over 50 jaar | Temasek Review 2025 |
| Solidium (Finland) | €9,6 mrd, 36,5% rendement (2025), €585 mln dividend aan staat | Solidium jaarverslag |
| Bpifrance (Frankrijk) | €54 mrd equity AUM, €896 mln nettowinst (2024) | Bpifrance jaarverslag |
| Israël Yozma-programma | $100 mln overheidsinvestering (1993); VC groeide van $58 mln (1991) naar $3,3 mrd (2000) | OESO / academische bronnen |
| Tesi (Finland) venture capital | €2,6 mrd beheerd, ~18% IRR (mature fondsen, top-kwartiel EU) | Tesi financials |
| Spectrumveiling België 2022 | €1,2 miljard (5G-licenties, 20 jaar) | BIPT |
| VK spoorprivatisering | Wordt volledig teruggedraaid: alle diensten naar Great British Railways tegen eind 2027 | UK Passenger Railway Services Act 2024 |
| Sabena faillissement | 7 nov 2001, ~€2 mrd schuld, 12.000 banen verloren | Diverse bronnen |
Standpunt 1: Professioneel staatseigenaarschap: het Noors model voor België
Feiten
België beheert een portfolio van ~€20–22 miljard aan federale participaties zonder gepubliceerde eigendomsdoctrine, zonder heldere scheiding tussen commerciële en beleidsmatige doelstellingen, en zonder professionele standaarden voor bestuursbenoemingen. Het contrast met referentielanden is scherp.
Noorwegen publiceert elke vier jaar een white paper over staatseigenaarschap. Het meest recente (Meld. St. 6, 2022–2023) classificeert 68 staatsbedrijven in twee categorieën: categorie 1 (21 bedrijven, doel: hoogst mogelijk rendement) en categorie 2 (47 bedrijven, doel: efficiënte uitvoering van publiek beleid). Bestuursleden worden benoemd op basis van competentie, niet politieke kleur. Noorwegen scoort 100/100 op zowel de Global Pension Transparency Benchmark als de Peterson Institute Sovereign Wealth Fund Transparency Scoreboard.
Singapore's Temasek is grondwettelijk beschermd tegen politieke inmenging: de raad van bestuur bestaat uit een meerderheid van onafhankelijke leden uit de private sector, zonder overheidsvertegenwoordigers. Noch de president, noch de regering is betrokken bij investeringsbeslissingen. Resultaat: S$354 miljoen in 1974 werd S$434 miljard in 2025. Een samengesteld jaarlijks rendement van 14% over 50 jaar.
Finland's Solidium, opgericht na controverses over gepolitiseerde beslissingen bij Finse staatsbedrijven, beheert €9,6 miljard in 11 beursgenoteerde bedrijven met 36,5% rendement in 2025 en beheerkosten van slechts 0,05%. Vergelijkbaar met Noorwegen. Oostenrijk's ÖBAG biedt een waarschuwing: voormalig CEO Thomas Schmid werd door kanselier Kurz geïnstalleerd met voorbijgaan aan governanceprocedures. Gelekte chatberichten leidden tot Schmids ontslag en Kurz' vervolging.
De OESO publiceerde in 2024 herziene richtlijnen voor corporate governance van staatsbedrijven, geïmplementeerd in 59 landen, met als kernprincipes: competentiegebaseerde bestuursbenoemingen, scheiding van eigenaarschap en regulering, transparantienormen gelijk aan beursgenoteerde bedrijven, en duidelijke identificatie en kostenberekening van publieke dienstverlening.
Wat we gaan doen
- Een Belgisch staatseigenaarschap-witboek publiceren naar Noors model: heldere classificatie van alle participaties in twee categorieën (commercieel rendement vs. publiek beleid), met per bedrijf een expliciete doelstelling, rendementsverwachting en dividendbeleid.
- Professionele bestuursbenoemingen verplichten: geen politieke postjes, geen kabinetsmedewerkers in raden van bestuur van commerciële staatsbedrijven. Benoemingen via openbare competentieprofielen en selectiecommissies, naar Noors en Singaporees model.
- Scheiding van eigenaarschap en regulering: SFPI-FPIM wordt de enige aandeelhouder namens de staat. Vakministeries reguleren sectoren maar zitten niet aan tafel als eigenaar. Geen dubbelrollen.
- Transparantie naar Noors niveau: jaarlijks publiek eigenaarschapsrapport met waardering, rendement, bestuurssamenstelling en dividendbeleid per participatie. Elke Belg kan zien wat zijn vermogen opbrengt.
- OESO-richtlijnen 2024 volledig implementeren: België onderschrijft deze richtlijnen maar past ze niet systematisch toe. HART maakt ze bindend voor alle federale participaties.
Bewezen in: Noorwegen (68 SOE's, NOK 1.319 mrd waarde, >NOK 90 mrd dividend, 100/100 transparantiescore, twee-categorieënsysteem), Singapore (Temasek: S$434 mrd, 14% CAGR over 50 jaar, grondwettelijk beschermd tegen politieke inmenging), Finland (Solidium: €9,6 mrd, 11 beursgenoteerde bedrijven, 36,5% rendement, 0,05% beheerkosten). Waarschuwing uit: Oostenrijk (ÖBAG-schandaal: politieke benoeming CEO leidde tot vervolging kanselier Kurz).
Standpunt 2: Participaties behouden en actief beheren als aandeelhouder
Feiten
België bezit waardevolle activa die jaarlijks honderden miljoenen opleveren. Belfius. Gekocht voor €4 miljard in 2011. Is nu ~€10 miljard waard en boekte een recordwinst van €1,16 miljard in 2025. Cumulatief keerde Belfius al ~€4 miljard aan dividenden uit aan de staat. Het BNP Paribas-belang (~5,7%, gestegen door inkoop eigen aandelen BNP) is ~€5,3 miljard waard en levert ~€300 miljoen dividend per jaar. Zelfs na de Fortis-crisis heeft de staat meer teruggekregen dan geïnvesteerd.
Maar er zijn ook verliezers. Bpost stortte in van een recordkoers van €28,30 naar ~€2,2–2,6 per aandeel na een fraudeschandaal rond overheidscontracten en een desastreuze overname in de VS (Radial: €299,4 miljoen afschrijving). Proximus halveerde zijn dividend van €1,20 naar €0,30 per aandeel. NMBS verliest structureel meer dan €1 miljard per jaar vóór staatscompensatie.
De huidige regering plant een partiële privatisering van Belfius (20–25%) die €2–2,5 miljard moet opleveren. Dit riskeert de structurele dividendenstroom te verminderen om een eenmalig begrotingsgat te dichten. Precies het gedrag dat Noorwegen's begrotingsregel voorkomt.
Wat we gaan doen
- Alle strategische participaties behouden: Belfius, BNP Paribas-belang, Ethias, Proximus, bpost, NMBS. Niet verkopen om de begroting op te smukken.
- Belfius-privatisering herbekijken: als er een beursgang komt, dan uitsluitend als de opbrengst naar het staatsinvesteringsportfolio vloeit. Niet naar de lopende begroting. Het Noors model is helder: vermogen wordt geherinvesteerd, niet opgesoupeerd.
- Actief aandeelhouderschap: de staat gedraagt zich als een veeleisende aandeelhouder. Rendementsdoelstellingen per participatie, consequenties bij structureel ondermaatse prestaties, en actieve betrokkenheid bij strategie. Zonder operationele inmenging.
- Bpost saneren: het fraudeschandaal en de Radial-mislukking vereisen een diepgaande turnaround. Bpost krijgt een heldere deadline om winstgevend te worden. Zo niet: herstructurering of gecontroleerde afbouw.
- Dividendbeleid formaliseren: winsten van staatsbedrijven vloeien terug naar het investeringsportfolio, niet naar de federale begroting. België volgt Noorwegen's 3%-regel: enkel het verwachte reële rendement mag worden besteed, niet het kapitaal.
Bewezen in: Noorwegen (begrotingsregel: max 3% onttrekking uit GPFG; vermogen groeide van 0 naar $2 biljoen doordat winsten werden geherinvesteerd), België (Belfius: van €4 mrd aankoop naar €10 mrd waarde en ~€4 mrd cumulatief dividend. Bewijs dat actief staatseigenaarschap werkt). Waarschuwing uit: België (Sabena: €2 mrd schuld, 12.000 banen verloren door slecht management en politieke inmenging; bpost: van €28,30 naar ~€2,2 door fraudeschandaal en mislukte VS-expansie).
Standpunt 3: VRT en RTBF: van dotatie-afhankelijk naar marktgericht mediabedrijf
Feiten
VRT opereert op een budget van ~€430–450 miljoen, waarvan ~€258 miljoen (60%) uit publieke dotatie en ~€78–87 miljoen uit commerciële inkomsten (plafond recent verhoogd naar €87 miljoen in de beheersovereenkomst 2025–2030). Het wekelijks bereik is indrukwekkend (88,9% van de Vlaamse bevolking), VRT MAX heeft 54,7% van de Vlaamse burgers als geregistreerde gebruikers, en VRT 1 is marktleider bij 18–54-jarigen. Maar de financiële afhankelijkheid van de overheid is totaal.
RTBF ontvangt proportioneel zelfs meer publiek geld: ~€374 miljoen dotatie (~77% van €483 miljoen budget) voor een kleinere bevolking. RTBF boekte 18 opeenvolgende winstgevende jaren, maar uitsluitend dankzij publieke financiering.
Internationaal is geen enkele publieke omroep ooit volledig zelfbedruipend geworden met behoud van zijn publieke opdracht. De BBC. 's werelds meest succesvolle voorbeeld. Genereerde £2,2 miljard aan commerciële omzet via BBC Studios (77% internationaal), maar dit dekt amper 6% van de publieke dienstkosten. De BBC Group maakte £137 miljoen operationeel tekort in 2024/25. Voor VRT, dat slechts 6,5 miljoen Nederlandstalige kijkers bedient, is het BBC-model van internationale expansie structureel onhaalbaar vanwege taalbeperking.
Wat we gaan doen
- VRT omvormen tot een marktgericht mediabedrijf met een duidelijke opdracht: maximaal marktaandeel veroveren in Vlaanderen én de Nederlandstalige markt internationaal (Nederland, Suriname, diaspora). VRT MAX als kernplatform voor digitale groei.
- Franstalige markt: RTBF krijgt dezelfde opdracht. Ook de Franse markt veroveren. Beide omroepen worden beoordeeld op marktaandeel, kijkcijfers en commerciële groei, niet enkel op cultuurpolitieke indicatoren.
- Commerciële vrijheid vergroten: de huidige wettelijke beperkingen op reclame-inkomsten herzien. VRT en RTBF moeten meer ruimte krijgen om advertentie-inkomsten, abonnementsmodellen en content licensing te ontwikkelen.
- Dotatie geleidelijk afbouwen naarmate commerciële inkomsten stijgen. Geen abrupte stopzetting, maar een duidelijk traject: elke euro extra commerciële omzet vermindert de dotatie-afhankelijkheid. Het doel is een mediabedrijf dat op termijn op eigen benen staat.
- Eerlijk: geen enkele publieke omroep ter wereld is ooit volledig winstgevend geworden. Het BBC-model (meest succesvol) dekt 6% van de publieke kosten. Volledige zelfbedruipendheid is een ambitie, geen garantie. Maar de huidige situatie. 60% overheidsafhankelijkheid zonder groeistrategie. Is onaanvaardbaar.
Bewezen in: BBC Studios (£2,2 mrd omzet, 77% internationaal. Bewijs dat publieke content internationale marktwaarde kan hebben), RTBF (18 opeenvolgende winstjaren. Bewijs dat operationele efficiëntie mogelijk is). Realiteitscheck: Geen publieke omroep is ooit volledig zelfbedruipend geworden. Het BBC-model dekt 6% van publieke dienstkosten. Volledige winstgevendheid voor VRT vereist een fundamentele transformatie.
Standpunt 4: Vergunningen en concessies: waardecreatie voor elke Belg
Feiten
België geeft regelmatig waardevolle vergunningen en concessies aan de private sector. Spectrumlicenties, windmolenconcessies op zee, luchthavensconcessies, bestemmingswijzigingen van gronden. Waarbij de meerwaarde grotendeels naar private investeerders vloeit in plaats van naar de gemeenschap. De 5G-spectrumveiling van 2022 bracht €1,2 miljard op. Een eenmalige betaling voor 20 jaar licenties, zonder winstdeling nadien. Brussels Airport werd in 2004 verkocht (70%) voor €735 miljoen; tegen 2019 was de impliciete waarde gestegen tot ~€5,6 miljard. Een achtvoudige stijging waarvan het gros naar Macquarie en opvolgende investeerders vloeide, niet naar de Belgische belastingbetaler.
Internationaal bestaan bewezen modellen om waarde te capteren. Singapore's leaseholdsysteem genereert ~US$4 miljard per jaar uit grondverkopen op 99-jarige erfpacht, waarbij de overheid 90%+ van alle grond bezit en minstens 70% van de meerwaarde van bestemmingswijzigingen afroomt. Hong Kong's MTR Rail+Property-model genereerde HK$171,8 miljard (US$22 miljard) cumulatief rendement voor de overheid uit een initiële investering van slechts HK$32,2 miljard. Door vastgoedontwikkelingsrechten boven treinstations te koppelen aan spoorweginfrastructuur. De VS namen in 2025 aandelenstukken in ruil voor subsidies: 9,9% in Intel, 15% in MP Materials, 10% in Lithium Americas.
Wat we gaan doen
- Vergunningen in ruil voor aandelen of winstdeling: bij elke significante vergunning (spectrum, offshore wind, luchthavencapaciteit, bestemmingswijzigingen) neemt de staat een aandeel in de waardecreatie. Niet alleen een eenmalige vergoeding, maar structurele deelname in de winst. Elke Belg profiteert mee.
- Offshore windconcessies herstructureren: de Princess Elisabeth Zone (3,15–3,5 GW bijkomende capaciteit, als deel van het totale Belgische doel van 5,4–5,8 GW tegen 2030) is een enorme waardecreatie-opportuniteit. Nieuwe concessies bevatten verplichte winstdelingsclausules of equity stakes voor de staat.
- Bestemmingswijzigingen: meerwaarde afromen: wanneer landbouwgrond bouwgrond wordt, vertienvoudigt de waarde vaak. Die meerwaarde vloeit nu grotendeels naar de grondeigenaar (vaak politiek geconnecteerd). HART wil dat een substantieel deel van de planwinst terugvloeit naar de gemeenschap. Via een planbatenheffing die werkt, of via directe equity-constructies.
- Geen uitverkoop meer: concessies voor kritieke infrastructuur (luchthavens, havens, energienetwerken) worden niet meer voor onbeperkte duur vergeven. Tijdelijke concessies met heronderhandelingsmomenten, zodat de staat meedeelt in de waardestijging.
Bewezen in: Singapore (grondleasesysteem: ~US$4 mrd/jaar, 90% overheidsgrond, 70% meerwaarde gecapteerd), Hong Kong (MTR Rail+Property: US$22 mrd cumulatief rendement uit US$4,2 mrd investering), VS 2025 (equity stakes in Intel 9,9%, MP Materials 15%, Lithium Americas 10% in ruil voor CHIPS Act-subsidies). Waarschuwing uit: België (Brussels Airport: 70% verkocht voor €735 mln, waarde steeg naar ~€5,6 mrd. Achtvoudige meerwaarde ging naar private investeerders).
Standpunt 5: NMBS: van subsidieverslaving naar operationele excellentie
Feiten
NMBS verliest structureel meer dan €1 miljard per jaar vóór staatscompensatie. De spoorwegen functioneren uitsluitend dankzij €1,23 miljard aan jaarlijkse subsidies voor NMBS alleen, oplopend tot ~€3,25 miljard inclusief Infrabel. De stiptheid verbeterde indrukwekkend naar 91,7% in 2025 (beste in 20 jaar), en het aantal reizigers bereikte 245,1 miljoen. Maar het financiële model is onhoudbaar.
Geen enkel Europees spoorwegbedrijf is volledig winstgevend wanneer infrastructuurkosten worden meegerekend. Zelfs het Zwitserse SBB. Vaak als beste Europese spoorweg aangehaald. Maakte in 2023 winst van CHF 267 miljoen die bijna volledig uit vastgoed (CHF 281 miljoen) en energie (CHF 78 miljoen) kwam, niet uit reizigersvervoer. SBB torst CHF 11,6 miljard schuld. Het Nederlandse NS boekte €141 miljoen verlies in 2024. Japan's geprivatiseerde JR-bedrijven zijn winstgevend, maar dit model vereiste dat de overheid ¥24 biljoen (~$200 miljard) aan oude schulden overnam en is gebaseerd op extreme bevolkingsdichtheid en commerciële diversificatie (JR Kyushu: ~60% omzet uit niet-spooractiviteiten).
Vanaf 2033 moet België zijn binnenlandse spoormarkt openstellen voor concurrentie onder het EU Vierde Spoorwegpakket. Een FPS Mobility-studie waarschuwt dat België niet voorbereid is, zonder pilootprojecten en met een minimale doorlooptijd van vier jaar.
Wat we gaan doen
- Commerciële diversificatie: NMBS beheert 550+ stations. Een enorm vastgoedportfolio dat nauwelijks wordt geëxploiteerd. Naar Japans en Zwitsers model: stationsontwikkeling (retail, horeca, kantoren, woningen), energiediensten, en logistiek als aanvullende inkomstenbronnen.
- Operationele efficiëntie: de stiptheidsverbetering bewijst dat NMBS beter kan. Doorzetten met de klokvaste dienstregeling naar Zwitsers Taktfahrplan-model, geïntegreerde knooppunten met minimale overstaptijden.
- Subsidieafhankelijkheid afbouwen: geen abrupte stopzetting, maar een helder meerjarentraject met afnemende subsidies naarmate commerciële inkomsten groeien. Rendementsdoelstellingen per divisie.
- EU 2033-deadline voorbereiden: België moet nu beginnen met pilootprojecten voor concurrentieopenstelling. Niet wachten tot het te laat is. De ervaring uit het VK (spoorprivatisering volledig teruggedraaid tegen 2027, na 30 jaar falen) toont dat fragmentatie niet werkt. Maar het Zweedse model (infrastructuur publiek, operaties via concessies) biedt een middenweg.
- Schuld afbouwen: de economische schuld van €2,15 miljard moet dalen naar de doelstelling van €1,5 miljard tegen 2032. Geen nieuwe schulden voor lopende exploitatie.
Bewezen in: Zwitserland (SBB: 93,8% stiptheid, Taktfahrplan, CHF 281 mln vastgoedwinst, klanttevredenheid 78,5/100), Japan (JR-bedrijven: winstgevend via vastgoed en retail. JR Kyushu ~60% omzet niet-spoor), Nederland (NS: 100% staatseigendom, concessiemodel met prestatienormen). Waarschuwing uit: VK (spoorprivatisering: subsidies verdrievoudigd, £31 mrd naar aandeelhouders over 30 jaar, nu volledige hernationalisatie tegen 2027).
Standpunt 6: Staatsinvesteringsfonds: risicokapitaal in plaats van subsidies
Feiten
België investeert via versnipperde structuren: SFPI-FPIM (federaal, ~€14 miljard beheerd), PMV (Vlaanderen, ~€1,3 miljard), SRIW (Wallonië), SRIB (Brussel). Het Belgian Growth Fund. Een samenwerkingsverband van SFPI-FPIM en PMV. Haalde een bescheiden eerste closing van €213 miljoen. Ter vergelijking: Bpifrance investeerde in 2024 alleen al €1,8 miljard in directe equity en €1,7 miljard in 77 VC-fondsen, met een totaal beheerd vermogen van €54 miljard en een nettowinst van €896 miljoen.
Het bewijs voor overheidsinvestering als risicokapitaal is overweldigend. Israël's Yozma-programma (1993) investeerde $100 miljoen overheidsgeld in 10 VC-fondsen en triggerde een explosie van $58 miljoen (1991) naar $3,3 miljard aan venture capital tegen 2000. Zes van tien fondsen behaalden meer dan 100% IRR. Finland's Tesi beheert €2,6 miljard en behaalt ~18% IRR op mature fondsen. Top-kwartiel in Europa. Duitsland's KfW Capital investeerde meer dan €2,5 miljard via 150+ VC-fondsen met een hefboomeffect van ~4x (elke euro KfW-kapitaal trekt vier euro privaat kapitaal aan).
De OESO bevestigt dat directe overheidsinvestering in bedrijven systematisch slechter presteert dan private VC. Maar indirecte investering via fund-of-funds. Waarbij de overheid professionele fondsmanagers selecteert en meeinvesteert op marktvoorwaarden. Presteert wél op niveau. De sleutel is: investeer via fondsen, niet direct; eis private co-investering; verlang marktrendement; en selecteer managers rigoureus.
Wat we gaan doen
- Belgisch Staatsinvesteringsfonds oprichten naar model Bpifrance/Tesi: een professionele investeringsstructuur die equity neemt in plaats van subsidies geeft. Co-investering met private partners, marktrendement als doelstelling, geen politieke sturing.
- Fund-of-funds als kerninstrument: in plaats van directe investeringen door ambtenaren, selecteert het fonds professionele VC- en PE-managers die op hun beurt investeren in strategische sectoren (AI, biotech, energie, deeptech). Elke overheidseuro trekt private investering aan (Duits model: ~4x hefboom).
- Winsten herinvesteren: alle opbrengsten van het fonds. Dividenden, exits, royalties. Vloeien terug naar het fonds, niet naar de begroting. Het vermogen groeit over decennia, zoals Noorwegen's GPFG.
- Subsidies omzetten in equity: waar de overheid vandaag subsidies geeft aan bedrijven (innovatiesteun, steun aan strategische sectoren), zo veel mogelijk omzetten in equity of royalty-afspraken naar Israëlisch model. De overheid deelt in het risico én in de winst.
- Versnippering aanpakken: SFPI-FPIM, PMV, SRIW en SRIB coördineren hun investeringen via een gemeenschappelijk platform. Geen dubbele structuren, geen concurrentie tussen overheden om dezelfde deals.
Bewezen in: Israël (Yozma: $100 mln → VC-ecosysteem groeide van $58 mln naar $3,3 mrd, 6/10 fondsen >100% IRR), Frankrijk (Bpifrance: €54 mrd AUM, €896 mln nettowinst, €13,9 mrd cumulatieve waardecreatie), Finland (Tesi: €2,6 mrd, ~18% IRR, top-kwartiel Europese VC), Duitsland (KfW Capital: €2,5 mrd, ~4x hefboom).
Samenvatting
HART's programma voor overheidsbedrijven steunt op één fundamenteel principe: de staat is een aandeelhouder, niet een weldoener. België bezit een portfolio van ~€20–22 miljard dat jaarlijks honderden miljoenen aan dividenden genereert. Maar beheert dit vermogen zonder strategie, zonder professioneel governancekader, en met structurele politieke inmenging. Het resultaat: Belfius bloeit (€1,16 miljard recordwinst), maar bpost stort in (van €28,30 naar ~€2,2). NMBS verbrandt meer dan €1 miljard per jaar. VRT leeft voor 60% op overheidsinfuus. Vergunningen en concessies worden weggegeven aan vriendjes van de politiek.
Het eerste standpunt legt het fundament: een gepubliceerde eigendomsdoctrine naar Noors model, met twee heldere categorieën (commercieel rendement of publiek beleid), professionele bestuursbenoemingen, scheiding van eigenaarschap en regulering, en volledige transparantie. Noorwegen bewijst dat dit werkt: 68 staatsbedrijven, NOK 1.319 miljard waarde, meer dan NOK 90 miljard dividend, en een 100/100 transparantiescore. Singapore bewijst dat politieke onafhankelijkheid de sleutel is: Temasek's grondwettelijke bescherming leverde 14% samengesteld rendement over 50 jaar op.
Het tweede standpunt beschermt het bestaande vermogen: alle strategische participaties behouden, winsten herinvesteren in het portfolio, en geen privatiseringen om begrotingsgaten te dichten. Belfius is het kroonjuweel. Van €4 miljard aankoop naar €10 miljard waarde en ~€4 miljard cumulatief dividend. Een beursgang mag, maar uitsluitend als de opbrengst naar het staatsvermogen vloeit.
Het derde standpunt stelt VRT en RTBF voor de keuze: groeien naar marktgerichtheid of krimpen naar irrelevantie. VRT moet maximaal marktaandeel veroveren, ook internationaal. RTBF moet de Franse markt veroveren. Commerciële vrijheid vergroten, dotatie-afhankelijkheid afbouwen. Eerlijk: geen enkele publieke omroep ter wereld is ooit volledig winstgevend geworden, maar 60% overheidsafhankelijkheid zonder groeistrategie is onaanvaardbaar.
Het vierde standpunt stopt de waardelekkage: vergunningen, concessies en bestemmingswijzigingen leveren voortaan aandelen of winstdeling op voor de staat, niet enkel eenmalige vergoedingen. Singapore capteert ~US$4 miljard per jaar via zijn grondsysteem. Hong Kong financiert zijn metro volledig via vastgoedontwikkeling boven stations. België gaf Brussels Airport weg voor €735 miljoen. Het werd ~€5,6 miljard waard voor private investeerders.
Het vijfde standpunt hervormt NMBS: van €1 miljard verlies per jaar naar operationele excellentie via commerciële diversificatie (550+ stations als vastgoedportfolio), klokvaste dienstregeling naar Zwitsers model, en voorbereiding op de EU-marktopening van 2033.
Het zesde standpunt creëert een professioneel staatsinvesteringsfonds dat equity neemt in plaats van subsidies geeft, co-investeert met private partners via fund-of-funds, en winsten herinvesteert voor langetermijnvermogensopbouw. Israëls Yozma-programma bewees dat $100 miljoen overheidsgeld een ecosysteem van $3,3 miljard kan triggeren. Bpifrance beheert €54 miljard met €896 miljoen nettowinst.
De staat als professionele aandeelhouder. Niet als politiek speeltje, niet als melkkoe voor de begroting, niet als weldoener die verlies tolereert. Elke Belg is mede-eigenaar van een portfolio van €20 miljard. Het wordt tijd dat dit vermogen professioneel wordt beheerd. Zoals Noorwegen, Singapore en Finland al decennia bewijzen.