arrow_back Alle partijpunten
Partijpunt 29 van 30

AI en robotisering

Kernprincipe: AI en robots gaan het werk overnemen. En dat is goed. De vraag is niet óf machines beter en goedkoper worden dan mensen, maar wie de winst krijgt.

Kernprincipe: AI en robots gaan het werk overnemen. En dat is goed. De vraag is niet óf machines beter en goedkoper worden dan mensen, maar wie de winst krijgt. HART kiest voor een kapitalistisch systeem waarin innovatie wordt beloond, ondernemers vrij zijn, en de spectaculaire productiviteitswinsten van AI en robotisering worden herverdeeld naar élke burger. Niet via almoezenbeleid, maar via een structureel systeem: wie werkt verdient meer, wie niet kan werken leeft waardig, en de machines betalen mee. België heeft met IMEC een wereldspeler in chiptechnologie, met topuniversiteiten een AI-kennisbasis, en met zijn sociaal overlegmodel de juiste traditie. Wat ontbreekt is ambitie, coördinatie en eerlijkheid over wat er komt.

De AI-revolutie is geen toekomstscenario. Ze is begonnen. McKinsey berekende in 2025 dat bestaande technologie in theorie activiteiten kan automatiseren die goed zijn voor 57% van alle werkuren in de VS: 44% via AI-agents, 13% via robots. Goldman Sachs raamde in 2023 dat generatieve AI het mondiale bbp over tien jaar met ongeveer 7% kan verhogen, bijna $7 biljoen. Het World Economic Forum verwacht dat tussen 2025 en 2030 wereldwijd 170 miljoen nieuwe banen ontstaan en 92 miljoen verdwijnen. Volgens de OESO (2023) werkt 27% van de werknemers in OESO-landen in een beroep met een hoog automatiseringsrisico.

België staat op een kantelpunt. We hebben met IMEC het belangrijkste onafhankelijke halfgeleiderlab ter wereld: omzet ruim €1 miljard (2024), 6.500 medewerkers, partners als ASML en TSMC. We hebben 744 AI-startups, O&O-uitgaven van 3,4% van het bbp (2024, boven de EU-doelstelling van 3%), en een AI-adoptiegraad bij bedrijven die tot de top van de EU behoort (4de in 2025). Maar we staan slechts 22ste op de Tortoise Global AI Index (2023). De specifieke AI-plannen van onze overheden zijn klein: het Vlaams Beleidsplan AI is goed voor ongeveer €36 miljoen per jaar, Wallonië financiert AI-onderzoek met €32 miljoen over zes jaar. Frankrijk trok in de tweede fase van zijn nationale AI-strategie €2,2 miljard uit, Duitsland €5 miljard tot 2025, en Singapore, een land van 6 miljoen inwoners, meer dan S$1 miljard over vijf jaar. Een studie van Implement Consulting Group in opdracht van Google (2024) waarschuwt dat België een adoptievertraging van 5 jaar riskeert tegenover de koplopers. Dat is het verschil tussen €45-50 miljard en slechts €10-12 miljard aan bbp-winst over tien jaar.

Ondertussen verliest België industriële jobs zonder de vruchten van de nieuwe technologie te plukken. Audi Brussels sloot op 28 februari 2025: 3.000 jobs weg na 76 jaar autoproductie in Vorst. Sindsdien is Volvo Gent de laatste autofabriek van het land. De haven van Antwerpen-Brugge automatiseert in hoog tempo. En de regionale kloof blijft groot: Vlaanderen had in 2025 4,3% werkloosheid, Wallonië 7,9%, Brussel 12,7% (nationaal: 6,2%). Wie niet investeert in AI-capaciteit én in sociale vangnetten, laat de transitie aan het toeval over. HART weigert dat.

De feiten

Indicator België Context
Tortoise Global AI Index 22ste van 62 landen (2023) Infrastructuur: 43ste. Overheidsstrategie: 36ste
IMEC Omzet >€1 mrd (2024). 6.500 medewerkers 's Werelds toonaangevend onafhankelijk halfgeleider-R&D-centrum
AI-startups 744 (Federaal Planbureau, 2025) Brussel: 124. Gent: 108. Antwerpen: 86. Leuven: 53
O&O-uitgaven 3,4% van bbp (2024) 2de in de EU. EU-gem: 2,2%. Israël: 6,3%. Zuid-Korea: 5,0% (2023)
AI-adoptie bedrijven 34,5% van de bedrijven met minstens 10 werknemers (2025) 4de in EU (na Denemarken, Finland en Zweden). EU-gem: 20,0%. Steeg van 24,7% (2024)
Robotdichtheid (industrie) België en Luxemburg samen in de top 20 van de wereld EU-gem: 231 per 10.000 werknemers. Zuid-Korea: 1.220. Duitsland: 449 (2024)
Werkloosheid (2025) Nationaal: 6,2% VL: 4,3%. WAL: 7,9%. BRU: 12,7%
Werkzaamheidsgraad (20-64) 72,8% (2025) EU-gem: 76,1%. Belgisch streefcijfer: 80%
Sociale uitgaven 25,7% van bbp (2025) Werknemersstelsel voor twee derde gefinancierd via bijdragen op arbeid
AI-uitgaven overheid (specifieke plannen) Vlaanderen: ~€36 mln/jaar. Wallonië: €32 mln over 6 jaar FR: €2,2 mrd (tweede fase AI-strategie). DE: €5 mrd (tot 2025). SG: S$1 mrd over 5 jaar
DESI-score 16de in EU (2022, laatste totaalrangschikking) Digitale overheidsdiensten 16de; connectiviteit 27ste
Potentieel bbp-winst generatieve AI €45-50 mrd (10 jaar, bij snelle adoptie) Bij 5 jaar vertraging: slechts €10-12 mrd

Bronnen: Tortoise Global AI Index (2023); IMEC Jaarverslag 2024; Federaal Planbureau (AI-startups, 2025); Eurostat (O&O 2024; AI-adoptie 2025); OESO (O&O 2023); Implement Consulting Group/Google (maart 2024); IFR World Robotics (2025); Statbel (arbeidsmarkt 2025); Studiecommissie voor de Vergrijzing (2026); RSZ Jaarverslag 2025; Europese Commissie (DESI 2022).

1. Een Belgisch AI-industriebeleid: van kennisland naar AI-kampioen

Standpunt: België heeft wereldklasse AI-onderzoek maar faalt in commercialisering. IMEC is 's werelds belangrijkste onafhankelijke halfgeleiderlab, het VUB AI Lab het eerste AI-laboratorium van continentaal Europa (opgericht in 1983), KU Leuven's DTAI-groep en Leuven.AI behoren tot de Europese top, en UGent's IDLab (imec-partner) levert doorbraken in computer vision en spraaktechnologie. Toch staat België slechts 22ste op de wereldwijde Tortoise AI-index (2023), met bijzonder zwakke scores op infrastructuur (43ste) en overheidsstrategie (36ste).

Het probleem is niet talent maar schaal en coördinatie. De Belgische AI-strategieën (het Vlaams Beleidsplan AI: ongeveer €36 miljoen per jaar; in Wallonië DigitalWallonia4.ai met het onderzoeksprogramma ARIAC: €32 miljoen over zes jaar; in Brussel Innoviris en het AI-instituut FARI; federaal geen significant eigen budget) zijn versnipperd en ondergefinancierd ten opzichte van buurlanden. Frankrijk ondersteunde Mistral AI, in april 2023 opgericht door drie onderzoekers en in september 2025, 29 maanden later, gewaardeerd op €11,7 miljard. Dat lukte via gecoördineerde actie: Bpifrance als mede-investeerder (dat in 2025 aankondigde tot 2029 €10 miljard in AI te investeren), presidentiële steun, overheidscontracten en infrastructuurinvestering. België heeft met Collibra (datagovernance, Brussel, gewaardeerd op $5,25 miljard in 2021) en Robovision (computer vision, Gent, $42 miljoen opgehaald in 2024) kandidaten voor opschaling, maar geen gecoördineerd beleid om hen te steunen.

Wat we gaan doen:

  • Een Belgisch AI-investeringsvehikel oprichten dat bij openbaar akkoord tussen de federatie en de deelstaten (art. 32 HART-grondwet) de middelen van VLAIO, SRIW (Waals), Innoviris (Brussels) en federale fondsen bundelt. Startkapitaal: €500 mln over 5 jaar. Gefinancierd uit heroriëntatie van bestaande O&O-budgetten en Europese fondsen (EuroHPC, Horizon Europe, InvestAI). Doel: minstens 3 Belgische AI-scale-ups naar unicorn-status tillen.
  • Overheidsaanbestedingen verplicht openstellen voor Belgische AI-oplossingen. Elke federale overheidsdienst moet binnen drie jaar minstens één AI-systeem van Belgische makelij gebruiken, voor documentverwerking, fraudedetectie of burgerservice. Dit creëert gegarandeerde afzet voor Belgische AI-bedrijven, naar het model waarbij Frankrijk Mistral AI inzette bij arbeidsbemiddelingsdienst France Travail.
  • IMEC omvormen tot 's werelds AI-chiplab. De imec.AI-labs (opgericht in 2026), het Automotive Chiplet Program met onder meer Arm, en IC-Link's custom ASIC-capaciteit richten op drie prioriteiten: neuromorfe chips voor edge-AI, custom inferentieversnellers voor Europese soevereine toepassingen, en chiplet-gebaseerde AI-processors voor automotive en industrie. Bijkomende financiering: minimaal €100 mln over 5 jaar voor een specifiek IMEC AI Chip Design Center.
  • De AI-computekloof dichten. De Vlaamse Tier-1-supercomputer "sofia" (beheerd door de VUB, in gebruik sinds 2025) vertegenwoordigt een investering van €8,6 miljoen. Mistral AI alleen al bouwt een infrastructuur met 18.000 NVIDIA Grace Blackwell Superchips (aangekondigd in 2025). HART wil een vertienvoudiging naar €86 miljoen of meer voor een GPU-dichte AI-supercomputer, een Belgische soevereine AI-cloud (publiek-privaat, GDPR-conform, IMEC-expertise), en gesubsidieerde GPU-toegang voor startups naar het model van het Franse Jean Zay-systeem.

Bewezen in: Frankrijk. Mistral AI: opgericht april 2023, €11,7 mrd waardering in september 2025, na 29 maanden. Tot dan €2,8 mrd opgehaald. €109 mrd private AI-investeringen aangekondigd (Parijse AI-top, februari 2025). Bpifrance als mede-investeerder + overheidsprocurement als lanceerplatform. Singapore. National AI Strategy 2.0: meer dan S$1 mrd over 5 jaar (2024). Doel: het aantal AI-specialisten verdrievoudigen tot 15.000. Eerste Model AI Governance Framework (2019) en AI Verify-testkit (2022). Israël. 6,3% van bbp aan O&O (2023, hoogste van de OESO). Het leger als kweekvijver voor techstart-ups. Google's overname van Wiz: $32 mrd (aangekondigd 2025, afgerond 2026). Zuid-Korea. K-Semiconductor Belt: 510 biljoen won ($450 mrd) aan halfgeleiderinvesteringen tot 2030. SK Hynix + Samsung: ongeveer 80% van de mondiale HBM-productie (2025, essentieel voor AI-chips; aandeel onder druk door de opkomst van Micron).

2. Korter werken, beter leven: de echte vierdaagse werkweek

Standpunt: België heeft in 2022 een vierdaagse werkweek wettelijk mogelijk gemaakt. Maar het is een schijnmaatregel. De wet staat werknemers alleen toe dezelfde 38-40 wekelijkse uren te comprimeren in vier langere dagen. En minder dan 1% van de werknemers maakt er gebruik van (0,8% in 2025). Dat is geen arbeidstijdverkorting. Dat is een gecomprimeerd rooster. De echte revolutie is een 32-urenweek met behoud van loon, gefinancierd door de productiviteitswinsten van AI en automatisering.

De internationale bewijslast is bemoedigend. Het Britse experiment met de vierdaagse werkweek (2022), op dat moment 's werelds grootste, met 61 bedrijven en 2.900 werknemers, toonde dat 92% van de deelnemende bedrijven de vierdaagse week behield, waarvan 18 permanent. De omzet bleef stabiel (gemiddeld +1,4% bij de 23 bedrijven die data deelden), het aantal vertrekkers daalde met 57%, 39% van de werknemers rapporteerde minder stress en 71% minder burn-outklachten. De IJslandse experimenten (2015-2019) met 2.500 werknemers in de publieke sector toonden behoud of verbetering van de productiviteit. Daarna onderhandelden de vakbonden brede arbeidstijdverkorting: 86% van de IJslandse werkende bevolking werkt sindsdien korter of kreeg het recht om korter te werken.

Als AI het technisch potentieel heeft om activiteiten goed voor 57% van de werkuren in de VS te automatiseren, is de logische consequentie dat mensen minder hoeven te werken voor dezelfde output. De keuze is: minder mensen aan het werk (werkloosheid) of iedereen minder uren (welvaart). HART kiest voor het tweede.

Wat we gaan doen:

  • Een piloot met een echte 32-urenweek (4 dagen, 8 uur) met behoud van loon starten in de federale ambtenarij. Looptijd: 2 jaar. Evaluatiecriteria: productiviteit, welzijn, ziekteverzuim, en publieke dienstverlening. Bij succes: uitbreiding naar de hele overheidssector en wettelijk kader voor de privésector.
  • Bedrijven die de 32-urenweek invoeren fiscaal belonen. Tijdelijke verlaging van werkgeversbijdragen RSZ voor ondernemingen die de werktijd reduceren naar 32 uur/week met behoud van loon, op voorwaarde dat ze de productiviteitswinst aantoonbaar realiseren via AI of automatisering.
  • Het recht op deeltijds werk zonder carrièrenadeel wettelijk verankeren. Promotiekansen, opleidingsrechten en pensioenopbouw worden proportioneel berekend op basis van output, niet aanwezigheidsuren.

Bewezen in: VK. Vierdaagse werkweek-experiment (2022): 61 bedrijven, 2.900 werknemers. 92% behield de vierdaagse week. Omzet +1,4% (23 bedrijven met data). Vertrekkers −57%. 71% van de werknemers minder burn-outklachten. IJsland. 2.500 werknemers (2015-2019): productiviteit behouden of verbeterd. Vakbonden onderhandelden vervolgens brede arbeidstijdverkorting: 86% van de werkende bevolking werkt korter of kreeg daar het recht op. België: de wet van 2022 staat enkel compressie van dezelfde uren toe. Gebruik onder 1% (0,8% in 2025). Geen echte arbeidstijdverkorting.

3. De AI-sandbox: innovatie versnellen, regulering verslimmen

Standpunt: De EU AI Act, 's werelds eerste alomvattende AI-wet, trad in werking op 1 augustus 2024. De regels worden gefaseerd van toepassing; na een Europees uitstel in 2026 volgen de laatste hoog-risicoregels in augustus 2028. Elke lidstaat moet minstens één AI-regulatoire sandbox oprichten (na de wijziging van 2026 uiterlijk op 2 augustus 2027). Dit is voor België een kans om innovatievriendelijk beleid te voeren binnen het Europese kader, in plaats van passief te implementeren.

Het Belgische reguleringslandschap is complex: de federale overheid, elk gewest en elke gemeenschap heeft bevoegdheden die AI raken (economie, onderwijs, gezondheidszorg, justitie). Zonder coördinatie ontstaat een lappendeken die innovatie remt. Tegelijk biedt de EU AI Act kansen: regulatory sandboxes laten bedrijven toe om hoog-risico AI-systemen te testen onder toezicht, met vrijstellingen van bepaalde verplichtingen. Boetes onder de AI Act zijn getrapt: tot €35 mln of 7% van de mondiale omzet voor verboden praktijken, €15 mln of 3% voor hoog-risico overtredingen, en €7,5 mln of 1% voor misleidende informatie. Een regulatoire sandbox verlaagt dit risico voor innovatieve bedrijven.

Wat we gaan doen:

  • Eén Belgische AI-sandbox oprichten. Beheerd door een onafhankelijke autoriteit (logische kandidaat: het GovTech-agentschap samen met het CCB en de Gegevensbeschermingsautoriteit), met regionale uitvoeringskanalen in Vlaanderen (VLAIO), Wallonië (DigitalWallonia4.ai) en Brussel (FARI, dat al een AI Test & Experience Hub uitbaat). Eén loket voor heel België.
  • Eerst de overheid, daarna drie prioritaire domeinen. In de eerste fase richt de sandbox zich op overheidstoepassingen (zie Digitale Overheid). Daarna volgen gezondheids-AI (hefboom op België's farma-ecosysteem: Janssen/J&J Beerse met JLABS-incubator, UCB, GSK), financiële AI (Brussel als financieel centrum), en industriële AI (maakindustrie en chemie in Vlaanderen). IMEC's Mission Lucidity-project (brain-on-chip-technologie voor onderzoek naar hersenziekten zoals dementie en parkinson, samen met KU Leuven, VIB en UZ Leuven) is een ideale sandbox-kandidaat.
  • Een "recht om te experimenteren" wettelijk verankeren. Belgische AI-bedrijven krijgen het recht om gedurende maximaal 2 jaar innovatieve AI-systemen te testen in een gecontroleerde omgeving, met wettelijke bescherming tegen aansprakelijkheid mits naleving van sandbox-voorwaarden. Naar het model van de Britse pro-innovatieaanpak.
  • België positioneren als de EU AI Act-implementatieleider. Als zetel van de EU-instellingen heeft België een unieke positie. HART wil dat België onverwijld een volledig operationele sandbox heeft, zonder de Europese termijn af te wachten.

Bewezen in: EU AI Act. Risicogebaseerde aanpak. Verbod op sociale scoring (februari 2025). Hoog-risico AI-regels (na de wijziging van 2026: december 2027 voor zelfstandige systemen, augustus 2028 voor systemen in producten). Sandboxverplichting per lidstaat (augustus 2027). Getrapte boetes tot €35 mln/7% omzet. VK. AI Security Institute (voorheen AI Safety Institute): jaarbudget ~£66 mln, een van 's werelds best uitgeruste overheidsteams voor AI-veiligheid. Pro-innovatie aanpak die expliciet EU-stijl horizontale regulering vermijdt. Estland. Kratt AI-strategie (2019): doelstelling 50 AI-toepassingen in de overheid, initieel budget minstens €10 mln. Alle overheidsdiensten online sinds december 2024. X-Road verbindt 957 organisaties en 3.639 diensten (2025). Singapore. Eerste Model AI Governance Framework (2019). AI Verify-testkit (2022). Sandbox-aanpak gecombineerd met directe overheidsadoptie.

4. De automatiseringsheffing: machines betalen mee aan de samenleving

Standpunt: België's sociale uitgaven bedragen ongeveer een kwart van het bbp (25,7% in 2025). De sociale zekerheid van werknemers wordt voor twee derde gefinancierd via bijdragen op arbeidsinkomsten (een basiswerkgeversbijdrage van 25% plus sectorale bijdragen, en 13,07% werknemersbijdrage); de rest komt uit overheidsmiddelen. Als AI en robots steeds meer werk overnemen, krimpt de belastingbasis terwijl de noden stijgen. Dit financieringsmodel is een tikkende tijdbom. De Nationale Bank van België wijst op een pervers effect: Belgische bedrijven hebben mogelijk net méér in automatisering geïnvesteerd als antwoord op de hoge loonkosten. Het IMF concludeerde (2016) dat België dezelfde vermindering van de ongelijkheid zou kunnen bereiken met 3,25 procentpunt van het bbp mínder sociale uitgaven als de herverdelingskracht van die uitgaven op het EU-gemiddelde zou liggen.

De oplossing is niet minder sociale bescherming maar slimmere financiering: verschuif de belastingbasis geleidelijk van arbeid naar automatisering, consumptie en kapitaalinkomen uit AI.

Wat we gaan doen:

  • Een automatiseringsheffing invoeren naar Zuid-Koreaans model. Zuid-Korea was in 2017 het eerste land ter wereld dat een vorm van "robottaks" invoerde. Niet als directe belasting maar als vermindering van het belastingkrediet voor automatiseringsinvesteringen (tot 2 procentpunt minder). Onderzoek naar die hervorming ("The Welfare Effects of a Robot Tax", 2024) toont dat bedrijven minder in automatisering investeerden en meer mensen in dienst namen, dat de loonongelijkheid daalde, en dat de overheidsinkomsten stegen. HART wil een vergelijkbaar Belgisch mechanisme: een geleidelijke vermindering van investeringsaftrekken voor pure arbeidsvervangende automatisering, gecombineerd met verhoogde aftrekken voor menscomplementaire AI (systemen die werknemers productiever maken in plaats van te vervangen).
  • Een AI-productiviteitsdividend invoeren. Bedrijven die aantoonbaar meer dan 30% van hun werkprocessen automatiseren betalen een bijdrage van 0,5-1% van de omzetwinst toe te schrijven aan automatisering, geplafonneerd en vrijgesteld voor KMO's onder 50 werknemers. De opbrengsten vloeien naar het Belgisch AI-Transitiefonds (standpunt 5).
  • De sociale zekerheid geleidelijk herfinancieren. Binnen 10 jaar moet het aandeel van loonbijdragen in de totale financiering merkbaar dalen, met het verschil aangevuld door de automatiseringsheffing, een verhoogde bijdrage op kapitaalinkomsten uit AI-gerelateerde activiteiten, en consumptiebelastingen op geautomatiseerde diensten.
  • Internationaal pleiten voor EU-brede coördinatie. Eenzijdige automatiseringsbelastingen creëren een concurrentienadeel. HART wil dat België binnen de EU pleit voor een gecoördineerde AI-windfall-profits-tax en digitale dataheffing, voortbouwend op het OESO Pillar Two-minimum van 15% vennootschapsbelasting.

Bewezen in: Zuid-Korea. Eerste "robottaks" ter wereld (2017): lager belastingkrediet voor automatiseringsinvesteringen (tot 2 procentpunt). Onderzoek (2024): minder automatiseringsinvesteringen, meer werkgelegenheid, minder loonongelijkheid, hogere overheidsinkomsten. OESO Pillar Two. Mondiaal minimumtarief vennootschapsbelasting van 15%, in België van toepassing sinds 2024. Basis voor verdere AI-specifieke coördinatie. Brookings ("Public finance in the age of AI", januari 2026): evaluatie van voorstellen voor belastingen op robots, rekenkracht en AI-tokens en voor staatsfondsen, als bouwstenen van een fiscaal raamwerk voor het AI-tijdperk.

5. Het Belgisch AI-Transitiefonds: van automatiseringswinst naar burgerdividend

Standpunt: Als AI de productiviteit explosief verhoogt maar de vruchten geconcentreerd worden bij een klein aantal bedrijven en aandeelhouders, ontstaat een maatschappij van extreme ongelijkheid. Alleen al in 2025 wonnen twintig AI-gelinkte miljardairs samen ongeveer $460 miljard. In augustus 2025 telde de wereld al 498 AI-unicorns met een gecombineerde waardering van $2,7 biljoen. Zonder interventie zal de AI-revolutie de trend versnellen waarin de rijkste 1% wereldwijd meer bezit dan de onderste 95% (Oxfam, 2024).

Noorwegen bouwde met olie-inkomsten een staatsfonds van meer dan $2.000 miljard (22.683 miljard kroon in juni 2026), meer dan $350.000 per inwoner. Alaska keert sinds 1982 jaarlijks een dividend uit aan elke inwoner, gefinancierd uit energieopbrengsten: van $331 (1984) tot $3.284 (2022), afhankelijk van de marktopbrengsten. HART wil hetzelfde principe toepassen op de AI-revolutie: een Belgisch Transitiefonds dat de opbrengsten van automatisering verzamelt en herverdeelt.

Wat we gaan doen:

  • Een Belgisch AI-Transitiefonds oprichten. Gevoed door de automatiseringsheffing en het AI-productiviteitsdividend (standpunt 4) en een percentage van de winst van AI-gerelateerde overheidsinvesteringen (via het AI-investeringsvehikel, standpunt 1). Doelstelling: €1 mrd fondsvermogen binnen 10 jaar.
  • Het fonds financiert vier prioriteiten. (1) Arbeidsstichtingen voor omscholing van AI-getroffen werknemers. (2) Het "AI voor Iedereen"-opleidingsprogramma. (3) Een voorwaardelijk basisinkomen voor werknemers in transitie: €800/maand gedurende maximaal 24 maanden, op voorwaarde van deelname aan omscholing of maatschappelijke dienstverlening. (4) Investeringen in AI-infrastructuur (compute, sandbox, startups).
  • Op termijn: een universeel AI-dividend. Wanneer het fondsvermogen en de automatiseringsheffing voldoende opbrengen, evolueert het voorwaardelijk basisinkomen naar een universeel AI-dividend: een jaarlijkse uitkering aan élke Belgische burger, gefinancierd uit de opbrengsten van geautomatiseerde productie. Dit is geen sociaal vangnet maar een eerlijk deel van de collectieve welvaart die AI genereert.
  • Democratisch toezicht. Het fonds wordt beheerd door een onafhankelijke raad met vertegenwoordigers van vakbonden, werkgevers, universiteiten en burgervertegenwoordigers, die het Onafhankelijk Benoemingsorgaan op score selecteert (art. 38 HART-grondwet). Geen politieke benoemingen. Jaarlijks publiek rekenschap. De les van het Noorse model: strenge bestedingsregels (maximaal 3% van het fondsvermogen per jaar) voorkomen politieke plundering.

Bewezen in: Noors Staatsoliefonds. Meer dan $2.000 miljard (2026), meer dan $350.000 per inwoner, financiert ongeveer een vijfde van de Noorse begroting. Strenge bestedingsregel: max. 3% per jaar. Alaska Permanent Fund. Jaarlijks dividend sinds 1982, van $331 tot $3.284 per inwoner afhankelijk van marktomstandigheden. Onderzoek toont: geen werkontmoediging, wel armoedevermindering. Finland basisinkomen-experiment (2017-2018): €560/maand, 2.000 werklozen. Resultaat: klein positief werkgelegenheidseffect (gemiddeld 6 extra werkdagen), minder mentale belasting, depressie en stress, meer vertrouwen in andere mensen en in instellingen. Géén luiheidseffect. Stockton SEED (VS): $500/maand, 125 inwoners. Voltijds werk steeg van 28% naar 40% (controlegroep: 32% naar 37%). <1% van traceerbare uitgaven besteed aan tabak of alcohol.

6. Belgische AI-troeven uitspelen: farma, logistiek en defensie

Standpunt: België heeft drie sectoren waarin AI-adoptie transformatief kan zijn en waarin het land een concurrentievoordeel bezit: farmaceutica en gezondheidszorg, logistiek en havens, en defensietechnologie.

De Belgische farmasector, met Janssen/J&J in Beerse (met JLABS, de eerste J&J-incubator in Europa), UCB (AI-integratie in de volledige geneesmiddelen-R&D), GSK en Syensqo, vormt samen met IMEC's biosensortechnologie en België's sterke positie in snelheid van klinische proeven een ongeëvenaarde basis voor AI-gedreven geneesmiddelenontdekking en diagnostiek. De haven van Antwerpen-Brugge is de op één na grootste haven van Europa, zowel in totale tonnage als in containeroverslag (13,6 miljoen TEU in 2025). DP World trok €230 miljoen uit voor de uitbreiding van zijn Antwerp Gateway-terminal, onder meer met automatische stapelkranen. En de sluiting van Audi Brussel creëert een unieke kans: een lege fabrieksite met geschoolde arbeidskrachten in de regio en uitstekende infrastructuur.

Wat we gaan doen:

  • Een nationaal Health AI Centre of Excellence oprichten. Verbinding van farmabedrijven (Janssen, UCB, GSK), universitaire ziekenhuizen (UZ Leuven, UZ Gent, Erasme), IMEC (biosensoren, Mission Lucidity brain-on-chip) en AI-onderzoeksgroepen. Focus: AI-gedreven geneesmiddelenontdekking, medische beeldanalyse (Icometrix is al actief in AI-radiologie), en gepersonaliseerde geneeskunde.
  • De haven van Antwerpen-Brugge als Europees AI-logistiek laboratorium positioneren. Stimuleer autonome scheepvaart, AI-gestuurde containermanagement, en predictief onderhoud via publiek-private partnerschappen. Het private 5G-netwerk van BASF Antwerpen, over een site met meer dan vijftig productie-installaties, biedt een schaalmodel voor digitalisering en AI in de chemische sector.
  • De Audi Brussel-site herbestemmen als AI & Defense Tech Hub. Met de 3.000 geschoolde werknemers die er tot 2025 werkten, bestaande infrastructuur en centrale ligging is de site ideaal voor AI-gedreven productie: roboticacomponenten, dronetechnologie, cybersecurity-hardware. Link met de Belgische defensie-ambities en NAVO-AI-strategie.
  • AI in de overheid als voorbeeld. Estland toont dat kleine landen disproportioneel kunnen presteren in digitale overheidsdiensten: doelstelling 50 AI-toepassingen (2019), alle overheidsdiensten online sinds december 2024, met een initieel AI-budget van minstens €10 miljoen, bescheiden naar internationale maatstaven. HART wil dat België binnen 5 jaar 50 AI-use cases in federale overheidsdiensten implementeert, van fraudedetectie tot automatische belastingaangifte.

Bewezen in: Janssen/J&J. JLABS Beerse: eerste J&J-incubator in Europa. AI-integratie in drug discovery. UCB. AI over volledige R&D-pipeline. Haven van Antwerpen-Brugge. €230 mln investering van DP World in terminaluitbreiding met automatische stapelkranen. Europa's tweede containerhaven (13,6 miljoen TEU in 2025). BASF Antwerpen. Meer dan vijftig productie-installaties, ruim 3.000 werknemers, privaat 5G-netwerk. Estland. Kratt AI-strategie: doelstelling 50 AI-overheidstoepassingen. Alle diensten online sinds december 2024. X-Road: 957 organisaties, 3.639 diensten (2025).

7. Welvaart voor iedereen: de langetermijnvisie

Standpunt: De geschiedenis leert dat technologie altijd meer jobs creëert dan vernietigt, maar óók dat de vruchten niet vanzelf eerlijk verdeeld worden. Het onderzoek dat in 2024 de Nobelprijs Economie kreeg, toont dat welvaart afhangt van instellingen en machtsverhoudingen. Het boek "Power and Progress" (2023), van twee van de laureaten, past dat toe op technologie: die leidt niet vanzelf tot gedeelde welvaart, het hangt af van machtsstructuren en bewuste beleidskeuzes. Het boek toont dat het mediane reële loon in de VS 2,5% per jaar groeide van 1949 tot 1973, maar slechts ongeveer 0,45% per jaar sinds 1980, terwijl de productiviteit bleef stijgen. De winst ging naar kapitaal, niet naar arbeid. De AI-revolutie dreigt dit patroon te versterken.

Maar het Scandinavische bewijs toont dat het anders kan. Het onderzoek "How Can Scandinavians Tax So Much?" (Journal of Economic Perspectives, 2014) identificeert drie mechanismen waardoor hoge herverdeling én innovatie samengaan: brede belastingbases (weinig ontwijking), sterke subsidiëring van werkcomplementaire goederen (kinderopvang, onderwijs, gezondheidszorg), en competitieve vennootschapsbelastingen (Zweden: slechts 20,6% sinds 2021). De welvaartstaat verlaagt het neerwaarts risico van ondernemerschap. Falen is minder catastrofaal als je gezondheidszorg, kinderopvang en onderwijs behoudt.

HART's visie is helder: het systeem blijft kapitalistisch. Ondernemers worden beloond, innovatie wordt gestimuleerd, markten werken vrij. Maar de spectaculaire productiviteitswinst van AI (Goldman Sachs raamt ongeveer 7% extra mondiaal bbp over tien jaar, bijna $7 biljoen) wordt herverdeeld zodat elke burger profiteert. Niet uit idealisme, maar uit noodzaak: een samenleving waarin robots al het werk doen maar slechts een handvol eigenaren de winst opstrijken, is niet stabiel.

Wat we gaan doen:

  • Het belastingsysteem geleidelijk verschuiven van arbeid naar automatisering en consumptie zodat de financiering van sociale zekerheid robuust blijft als het aandeel arbeid in het nationaal inkomen daalt.
  • Arbeidstijdverkorting als structureel antwoord op productiviteitsgroei. Van 38 uur naar 32 uur als standaard werkweek. Niet in één stap, maar als geleidelijke transitie over 10 jaar, gelinkt aan meetbare productiviteitsgroei door AI.
  • Investeren in zingeving buiten werk. Psychologisch onderzoek bevestigt dat werk structuur, identiteit en sociale verbinding biedt. België's dichte netwerk van culturele verenigingen, sportclubs en gemeenschapsorganisaties (bijzonder sterk in het Vlaamse verenigingsleven) is een troef. HART wil structurele financiering voor gemeenschapscentra, kunstenbeleid, professionalisering van de zorgsector, en vrijwilligerscoördinatie. Een "zingevende staat" naast de verzorgingsstaat.
  • Technologie sturen, niet ondergaan. De richting van AI-ontwikkeling is een politieke keuze. Fiscale prikkels voor menscomplementaire AI (die werknemers productiever maakt) gecombineerd met milde heffingen op pure arbeidsvervanging sturen de ontwikkeling in pro-sociale richting, zonder concurrentiekracht op te offeren.

Bewezen in: Scandinavisch model. Hoge herverdeling + competitieve vennootschapsbelasting = innovatie. Zweden: 20,6% vennootschapsbelasting. Belastinghervorming 1990-91 verlaagde marginale tarieven op ondernemerskapitaal → méér ondernemerschap. Nobelprijs Economie 2024 (instellingen bepalen welvaart) en "Power and Progress" (2023): technologie leidt niet automatisch tot gedeelde welvaart. Beleidskeuzes bepalen de verdeling. "Economic Possibilities for our Grandchildren" (1930): het essay voorspelde een werkweek van 15 uur tegen 2030 en een welvaart die 4 tot 8 keer hoger zou liggen. Het had gelijk over de welvaartsgroei, ongelijk over de verdeling. De les: productiviteitswinst wordt niet vanzelf gedeeld.

Samenvatting: wat HART gaat doen

Een Belgisch AI-industriebeleid lanceren. AI-investeringsvehikel van €500 mln over 5 jaar. Overheidsaanbestedingen verplicht openstellen voor Belgische AI. IMEC uitbouwen tot 's werelds AI-chiplab (+€100 mln). AI-computecapaciteit vertienvoudigen. Termijn: eerste legislatuur.

Echt korter werken. Piloot 32-urenweek in federale ambtenarij. Fiscale beloning voor bedrijven die werktijd reduceren via AI-productiviteitswinst. Recht op deeltijds werk zonder carrièrenadeel. Termijn: piloot binnen 1 jaar.

De AI-sandbox oprichten. Eén Belgische sandbox onder een onafhankelijke autoriteit: één loket, regionale uitvoeringskanalen. Eerst overheidstoepassingen, daarna gezondheids-AI, financiële AI en industriële AI. Termijn: onverwijld operationeel.

De automatiseringsheffing invoeren. Vermindering fiscale aftrekken voor arbeidsvervangende automatisering. AI-productiviteitsdividend van 0,5-1% op automatiseringswinst. Sociale zekerheid herfinancieren van arbeid naar automatisering. EU-brede coördinatie bepleiten. Termijn: wetgeving binnen 2 jaar.

Het AI-Transitiefonds oprichten. €1 mrd fondsvermogen binnen 10 jaar. Financiering van omscholing, opleiding, voorwaardelijk basisinkomen, en AI-infrastructuur. Evolueert naar universeel AI-dividend. Onafhankelijk beheer zonder politieke benoemingen. Termijn: oprichten binnen 2 jaar.

Belgische AI-troeven uitspelen. Health AI Centre of Excellence. Haven van Antwerpen-Brugge als AI-logistiek lab. Audi Brussel herbestemmen als AI & Defense Tech Hub. 50 AI-use cases in federale overheidsdiensten binnen 5 jaar. Termijn: 1-2 legislaturen.

Welvaart voor iedereen als langetermijnvisie. Belastingverschuiving van arbeid naar automatisering. Geleidelijke arbeidstijdverkorting naar 32 uur. Investeren in zingeving buiten werk. Technologie sturen via fiscale prikkels voor menscomplementaire AI. Termijn: structureel, over 10-20 jaar.

De machines komen. En dat is het beste nieuws in een generatie. Voor het eerst in de menselijke geschiedenis staat een technologie op het punt om de meest vervelende, gevaarlijke en repetitieve arbeid over te nemen. AI kan diagnoses stellen die artsen missen, logistieke ketens optimaliseren die mensen niet kunnen overzien, en productiviteitswinsten genereren die het mondiale bbp met biljoenen verhogen. De vraag is niet of dit gebeurt, maar voor wie. Als we niets doen, vloeien de winsten naar een handvol techgiganten en hun aandeelhouders, terwijl miljoenen werknemers achterblijven zonder job, zonder opleiding, zonder perspectief. HART weigert dat scenario. HART wil dat België de AI-revolutie omarmt, niet als slachtoffer maar als architect. Met IMEC als wereldspeler in chiptechnologie, met topuniversiteiten die AI-onderzoek leveren, met een sociaal model dat herverdeling in zijn DNA heeft. We bouwen een Belgische AI-industrie die concurreert met de groten. We scholen onze werknemers om vóór ze hun job verliezen. We verkorten de werkweek omdat machines het werk overnemen. We heffen belasting op automatisering zodat de sociale zekerheid niet instort. En we richten een Transitiefonds op dat de welvaart van de machines teruggeeft aan de burgers. Het systeem blijft kapitalistisch. Maar de vruchten worden gedeeld. Wie de AI heeft, heeft de toekomst. HART wil dat élke Belg die toekomst bezit.